كشيد ، با توجه به اينكه اولين سفر خارجى شهيد بود ، در تكامل و رشد فكرى او تأثيرى عميقى نهاد . وى در اين سفر ، علاوه بر زيارت خانهء خدا و قبور ائمه و پيامبر ( ص ) در حجاز و عراق ، از مراكز علمى و فرهنگى اين كشورها و نيز حوزهء علميهء نجف و كربلا ديدن نمود . بازگشت به وطن علامهء شهيد سيد اسماعيل بلخى در روز اول سرطان ( مرداد ) سال 1314 شمسى وارد شهر تاريخى هرات شد . ايشان در به دو ورود به اين شهر ، در نماز جمعه‌اى كه در مسجد جامع اهل سنت برگزار مىشد و نيز در جمع علما و بزرگان شيعه وسنى حضور پيدا كرد و به ايراد سخنرانى پرداخت كه شگفتى حضّار را به همراه داشت . ايشان در اين سخنرانى ، اقدامات ضد اسلامى رضا شاه را در كشف حجاب محكوم كرد . اين سخنرانى ايشان كه مورد استقبال مردم هرات واقع شده بود ، سبب شد كه مردم از ايشان بخواهند ، براى هميشه در اين شهر بماند . سيد مدت يكسال كه در هرات ماند ، در كنار كارهاى تبليغى و ترويجى ، به تحقيق و نويسندگى نيز پرداخته و كتابهاى « فلسفة الاحكام فى نصرة الاسلام » و « طب از نگاه قرآن » را تأليف نمود ، كه كتاب دومى به زنبيل بلخى شهرت يافت . در بهار سال 1315 ش ، پس از اينكه خبر شهادت دايىاش آيت اللّه سيد حيدر نجفى بلخى مشهور به ( شمشيرى ) كه به شكل مشكوكى به شهادت رسيد را شنيد ، به بلخاب رفت تا در مراسم چهلمين روز شهادت ايشان شركت نمايد . شهيد بلخى به همين مناسبت در جمع صدها تن از مردم بلخاب پيرامون شخصيت علمى ، سياسى و مبارزات و خدمات فرهنگى و اجتماعى آيت اللّه نجفى بلخى سخنرانى و تعزيه خوانى كرد . ايشان پس از اين مراسم ، به مزار شريف و كابل رفت و بعد از سه ماه براى ادامهء فعاليت‌هاى فرهنگى و اجتماعى به هرات بازگشت .